
حروف اضافه در زبان المانی نقش پلهای ارتباطی کلیدی را دارند که کلمات را به هم وصل کرده و معنای دقیق جملات را می سازند. با این حال، بسیاری از زبانآموزان در مواجهه با آنها دچار سردرگمی می شوند، چون دانستن صرفِ معنای فارسی این کلمات برای ساختن یک جمله درست کافی نیست. در این مطلب قرار است به به طور کامل با دستهبندیهای اصلی مانند آکوزاتیو، داتیو، گنیتیو و حالتهای دوگانه آشنا شویم.
یادگیری اصولی این ساختارها به شما کمک می کند تا از خطاهای رایج دوری کرده و یکبار برای همیشه ابهام در استفاده از حروف اضافه آلمانی را برطرف کنید. پس اگر شما هم قصد یادگیری این حروف را دارید، با ما در ادامه این مطلب همراه باشید.
چرا دانستن معنی حرف اضافه در آلمانی کافی نیست؟
خیلی از زبانآموزها فکر می کنند اگر معنی یک حرف اضافه را حفظ کنند، کار تمام است، اما در زبان آلمانی، حرف اضافه مثل یک رئیس قدرتمند رفتار می کند و تعیین می کند آرتیکل یا ضمیر کلمه بعد از آن به چه شکلی دربیاید! برای درک بهتر، به این دو جمله ساده دقت کنید:
Ich habe ein Geschenk für meinen Bruder.
من یک هدیه برای برادرم دارم.
Ich spreche mit meinem Bruder.
من با برادرم صحبت میکنم.
کلمه برادر در آلمانی مذکر است (der Bruder). در جمله اول چون حرف اضافه für همیشه حالت مفعولی مستقیم (آکوزاتیو) می سازد، آرتیکل به meinen تبدیل شده است. اما در جمله دوم، حرف اضافه mit ذاتا حالت مفعولی غیرمستقیم (داتیو) می سازد و به همین دلیل آرتیکل تغییر کرده و به meinem تبدیل شده است.
حالت سوم یعنی گنیتیو هم حالت مالکیت (مثلا «بهخاطرِ…») است. پس معنی حروف اضافه در زبان المانی فقط نیمی از مسیر است و نیم دیگر، شناخت حالت گرامری آن است.

برای اینکه در آموزش زبان آلمانی در جملهها غافلگیر نشوید، این تغییرات کلیدی را به خاطر بسپارید:
| حالت گرامری | مذکر (der) | خنثی (das) | مونث (die) | جمع (die) | ضمیر من (ich) |
| پایه (Nominativ) | der / ein | das / ein | die / eine | die / – | Ich |
| آکوزاتیو (Akkusativ) | den / einen | das / ein | die / eine | die / – | Mich |
| داتیو (Dativ) | dem / einem | dem / einem | der / einer | den / -n | Mir |
| گنیتیو (Genitiv) | des / eines (+s) | des / eines (+s) | der / einer | Der | meiner |
حروف اضافه همیشه آکوزاتیو (Akkusativ)
خبر خوب این است که دستهای از حروف اضافه در زبان المانی وجود دارند که قانون بسیار سرراستی دارند، اسم یا ضمیر بعد از آنها بدون هیچ قید و شرطی باید به حالت آکوزاتیو (Akkusativ) برود. مهمترین نشانه آکوزاتیو این است که فقط آرتیکل مذکر از der / ein به den / einen تغییر میکند و آرتیکلهای خنثی، مونث و جمع از نظر ظاهری دستنخورده باقی میمانند.
برای بهخاطرسپردن حروف اضافه آکوزاتیو، یادگیری مخفف یا شعرگونه DOGFU (برگرفته از حروف اول آنها) حسابی به کارتان میآید، durch, ohne, gegen, für, um. بیایید تکتک آنها را با معنی و کاربرد واقعی در جملات بررسی کنیم:
1- Durch (از میان / از طریق)
این حرف اضافه برای عبور فیزیکی از وسط یک فضا، خیابان یا تونل و همچنین برای بیان وسیله و ابزار استفاده میشود.
Wir fahren durch einen langen Tunnel.
ما از میان یک تونل طولانی رانندگی میکنیم.
اینجا کلمه تونل مذکر است: der Tunnel ➔ einen Tunnel
2- Für (برای)
یکی از آشناترین و پرکاربردترین حروف اضافه در زبان المانی برای بیان هدف، سود یا فرد گیرنده است.
Das Geschenk ist für meinen Vater.
ماشین به یک درخت برخورد کرد.
اینجا درخت مذکر است: der Baum ➔ einen Baum
3- Ohne (بدونِ)
هر زمان بخواهید نبودن یا همراه نبودن کسی یا چیزی را نشان دهید، از ohne استفاده میکنید که این مسئله در آموزش آنلاین زبان آلمانی هم بررسی می شود.
Ich trinke den Kaffee ohne Zucker.
من قهوه را بدون شکر می نوشم.
اگر اسم بعد از ohne بدون آرتیکل بیاید، تغییری نمیبینید، اما همراه ضمیر سریعا اثر میگذارد، مثل Ohne mich! (بدون من)
4- Gegen (علیه / برخلافِ / حدودِ زمان / برخورد با)
این حرف اضافه هم برای مخالفت و تصادف فیزیکی به کار میرود و هم برای اعلام ساعت تقریبی.
Das Auto ist gegen einen Baum gefahren.
ماشین به یک درخت برخورد کرد.
درخت مذکر است: der Baum ➔ einen Baum
5- Um (دور / رأس ساعت)
هم برای نشان دادن چرخش فیزیکی به دور یک شیء و هم برای بیان دقیق زمان (راس ساعت) کاربرد دارد.
Die Kinder laufen um den großen Tisch.
بچهها دور میز بزرگ میدوند.
میز مذکر است: der Tisch ➔ den Tisch
حروف اضافه همیشه داتیو (Dativ)
اگر دستهبندی آکوزاتیوها کارتان را راحت کرد، حروف اضافه داتیو هم قاعده ثابتی دارند. اسم، آرتیکل یا ضمیر بعد از این کلمات همیشه و بدون استثنا در حالت داتیو (Dativ) می نشیند. در داتیو، آرتیکل مذکر و خنثی به dem / einem، مؤنث به der / einer و جمع به den / -n تبدیل می شود. در ادامه 8 مورد از حروف اضافه در زبان المانی که در این خانواده قرار دارند را بررسی می کنیم:
1- Aus (از / اهلِ / از جنسِ)
برای بیان مبدأ، خروج از یک فضای بسته، کشور/شهر زادگاه یا جنس اشیاء استفاده می شود:
Er kommt aus der Schweiz.
او اهل سوئیس است — کشور مؤنث: die Schweiz ➔ der Schweiz
2- Bei (نزدِ / پیش / هنگام)
برای حضور در خانه یا محل کار کسی، نزد پزشک یا همراهی در یک کار به کار میرود:
Ich bin heute bei meinem Arzt.
امروز پیش پزشکم هستم — مذکر: mein Arzt ➔ meinem Arzt
3- Mit (با / بهوسیله)
همراهی با اشخاص یا سفر با وسایل نقلیه را نشان می دهد:
Fährst du mit dem Bus oder mit der Bahn?
با اتوبوس می روی یا با قطار؟ — مذکر: der Bus ➔ dem Bus / مؤنث: die Bahn ➔ der Bahn
4- Nach (به سوی / بعد از)
برای سفر به شهرها و کشورهای بدون آرتیکل و همچنین تقدم زمانی (بعد از):
Nach dem Unterricht gehe ich nach Hause.
بعد از کلاس می روم خانه — مذکر: der Unterricht ➔ dem Unterricht
5- Seit (از … تاکنون)
برای کاری که در گذشته شروع شده و هنوز هم ادامه دارد:
Ich lerne seit einem Monat Deutsch.
یک ماه است آلمانی می خوانم — مذکر: ein Monat ➔ einem Monat
6- Von (از / از طرفِ / مالکیت)
برای کاری که در گذشته شروع شده و هنوز هم ادامه دارد:
Ich komme gerade von meiner Tante.
همین الان از پیش خالهام میآیم — مؤنث: meine Tante ➔ meiner Tante
7- Zu (به سمت / به سوی)
برای رفتن به سمت اشخاص، مکانهای مشخص شهری یا اهداف خاص:
Wir gehen zu einem neuen Restaurant.
ما به یک رستوران جدید می رویم — خنثی: ein Restaurant ➔ einem Restaurant
8- Gegenüber (روبروی)
برای موقعیت مکانی روبهرو و جالب است بدانید می تواند قبل یا بعد از اسم بیاید:
Die Post liegt gegenüber der Bank. (یا der Bank gegenüber)
اداره پست روبروی بانک است — مؤنث: die Bank ➔ der Bank

حروف اضافه گنیتیو (Genitiv)
حروف اضافه گنیتیو از جمله حروف اضافه در زبان المانی هستند که معمولا در متون اداری، روزنامهها و آلمانی استاندارد و شیک استفاده می شوند. قاعده رسمی این است که بعد از آنها از حالت گنیتیو (مالکیت) استفاده کنیم (آرتیکلهای مذکر و خنثی میشوند des همراه پسوند s- یا es- روی خود اسم، و مونث و جمع میشوند der). ۴ مورد از کلیدیترین آنها عبارتند از:
Wegen (بهخاطر / بهدلیل):
Wegen des starken Regens bleiben wir zu Hause.
بهخاطر باران شدید در خانه می مانیم.
Trotz (با وجود / علیرغم):
Trotz der Kälte geht er ohne Jacke spazieren.
علیرغم سرما، بدون کاپشن قدم می زند.
Während (در طولِ / در حینِ):
طWährend des Films war es ganz leise.
در طول فیلم، همهجا کاملا ساکت بود.
Statt / Anstatt (بهجایِ):
Statt eines Kaffees trinke ich lieber Tee.
بهجای یک قهوه، ترجیحا چای می نوشم.
طدر زبان گفتاری و مکالمات روزمره آلمانیزبانها، ضربالمثل معروفی هست که میگوید داتیو دشمن مرگبار گنیتیو است! در مکالمات خیابانی، آلمانیها تمایل دارند بهجای گنیتیو از داتیو استفاده کنند، مخصوصا همراه با wegen و گاهی trotz:
- فرم روزمره: Wegen dem Regen… (داتیو)
- فرم رسمی و آزمونی: Wegen des Regens… (گنیتیو)
این تغییر را به همه حروف اضافه تعمیم ندهید! در آزمونهای بینالمللی و متون رسمی همیشه باید حالت گنیتیو را رعایت کنید. ضمن اینکه استفاده از داتیو با کلماتی مثل während حتی در زبان محاوره هم چندان پسندیده نیست و گوش یک فرد بومی را آزار می دهد.
جدول جامع حروف اضافه آلمانی
گاهی اوقات وسط جمله ساختن یا حل تمرین، فقط به یک نگاه سریع نیاز دارید تا مطمئن شوید کلمه بعدی باید در چه حالتی بنشیند و آرتیکل آن چطور تغییر می کند. این جدول از حروف اضافه در زبان المانی دقیقا به همین منظور طراحی شده است.
در این جدول، حروف اضافه بر اساس حالت گرامریشان دستهبندی شدهاند. برای اینکه تصویر ذهنی درستی شکل بگیرد، تغییرات آرتیکل با رنگ و برجستهسازی مشخص شده تا با یک نگاه متوجه شوید که مثلا یک اسم مذکر (der) یا مؤنث (die) بعد از حرف اضافه دقیقا به چه فرمی تبدیل شده است:
| حرف اضافه | حالت گرامری | معنی کاربردی | مثال در جمله با نمایش تغییر آرتیکل | ترجمه فارسی |
| Durch | آکوزاتیو | از میان / از طریق | Wir gehen durch den Park. (der Park ➔ den) | ما از میان پارک عبور می کنیم. |
| Für | آکوزاتیو | برای | Das Buch ist für meinen Freund. (mein ➔ meinen) | این کتاب برای دوستم است. |
| Gegen | آکوزاتیو | علیه / حدود | Er spielt gegen den Meister. (der ➔ den) | او مقابل قهرمان بازی می کند. |
| Ohne | آکوزاتیو | بدون | Ohne einen Schirm gehe ich nicht. (ein ➔ einen) | بدون چتر بیرون نمی روم. |
| Um | آکوزاتیو | دور / رأس | Wir sitzen um den Tisch. (der ➔ den) | ما دور میز می نشینیم. |
| Aus | داتیو | از / اهل | Er kommt aus der Türkei. (die ➔ der) | او اهل ترکیه است. |
| Bei | داتیو | نزد / پیش | Ich wohne bei meiner Oma. (meine ➔ meiner) | من پیش مادربزرگم زندگی میکنم. |
| Mit | داتیو | با / بهوسیله | Sie fährt mit dem Zug. (der ➔ dem) | او با قطار سفر می کند. |
| Nach | داتیو | به سمت / بعد از | Nach dem Essen schlafe ich. (das ➔ dem) | بعد از غذا می خوابم. |
| Seit | داتیو | از … تاکنون | Ich warte seit einer Stunde. (eine ➔ einer) | یک ساعت است که منتظرم. |
| Von | داتیو | از / از جانب | Ein Brief von dem Chef. (der ➔ dem) | نامهای از طرف رئیس. |
| Zu | داتیو | به سمت | Ich gehe zu meinem Arzt. (mein ➔ meinem) | به سمت مطب پزشکم می روم. |
| Gegenüber | داتیو | روبروی | Er sitzt dem Lehrer gegenüber. (der ➔ dem) | او روبروی معلم نشسته است. |
| Wegen | گنیتیو | بهخاطر | Wegen des Sturms fällt der Zug aus. (der ➔ des …-s) | بهخاطر طوفان، قطار لغو شد. |
| Trotz | گنیتیو | با وجود | Trotz der Müdigkeit lernt sie. (die ➔ der) | طبا وجود خستگی، او درس می خواند. |
| Während | گنیتیو | در حین / طول | Während des Urlaubs las er viel. (der ➔ des …-s) | در طول تعطیلات زیاد مطالعه کرد. |
| Statt | گنیتیو | بهجای | Statt eines Autos kauft er ein Rad. (ein ➔ eines …-s) | بهجای ماشین، یک دوچرخه میخرد. |
حروف اضافه دوحالته (Wechselpräpositionen)
طبه جذابترین و مهمترین بخش حروف اضافه آلمانی رسیدیم که حروف اضافه دو حالته آلمانی یا همان Wechselpräpositionen است. این ۹ حرف اضافه شامل موارد زیر هستند:
an (کنار/چسبیده به عمود)، auf (روی سطح افقی)، hinter (پشتِ)، in (داخلِ)، neben (کنارِ)، über (بالای/روی)، unter (زیرِ)، vor (جلویِ) و zwischen (بینِ).
به طور کلی طاین حروف بسته به مفهوم جمله، گاهی با داتیو و گاهی با آکوزاتیو می آیند:
- موقعیت و سکون (Wo? / کجاست؟) ➔ همیشه داتیو (Dativ)
- جهت، مقصد و تغییر مکان (Wohin? / به کجا؟) ➔ همیشه آکوزاتیو (Akkusativ)
برای اینکه این تمایز در لغات پرکاربرد سطح A1 آلمانی در ذهنتان حک شود این دو موقعیت روزمره را با هم مقایسه کنید:
موقعیت اول (کتاب روی میز قرار دارد – سکون/Wo):
Das Buch liegt auf dem Tisch.
(کتاب روی میز است — میز مذکر است: der Tisch ➔ dem Tisch [داتیو])
در اینجا کتاب در یک جا ثابت مانده و به سوال کجاست؟ پاسخ میدهد.
موقعیت دوم (کتاب را روی میز میگذاریم – جهت و انتقال/Wohin):
Ich lege das Buch auf den Tisch.
(من کتاب را روی میز میگذارم — der Tisch ➔ den Tisch [آکوزاتیو])
اینجا عملی انجام شده و شیء از جایی به سمت مقصد مشخصی (روی میز) منتقل شده است.
اما آیا هر حرکتی به معنی آکوزاتیو است؟ خیر! این یکی از بزرگترین اشتباهات زبانآموزان است. آکوزاتیو زمانی لازم است که یک تغییر مقصد و مرز (A به B) اتفاق بیفتد. اگر شما داخل یک فضای بسته و ثابت بالا و پایین بپرید، بدوید یا شنا کنید، در حال جابهجایی بین دو نقطه نیستید، بلکه در همان فضای ثابت حضور دارید (Wo). به این دو مثال خوب دقت کنید:
حرکت در یک فضای بسته (سکون نسبی / داتیو):
Die Kinder joggen im Park. (in dem Park)
(بچهها داخل پارک میدوند، در نتیجه داتیو، چون محدوده تغییر نمی کند و کل دویدن درون همان پارک است).
انتقال به مقصد (تغییر موقعیت / آکوزاتیو):
Die Kinder laufen in den Park.
(بچهها از خیابان به داخل پارک میدوند، در نتیجه آکوزاتیو، چون مقصد جدید آنها ورود به پارک است).

حروف اضافه مکان در عمل
حروف اضافه زمان و مکان در آلمانی از جمله مهمترین حروفی هستند که حتما باید با آنها آشنا شوید. انتخاب بین حروف اضافه مکان اغلب سردرگمکننده است، اما کافیست بدانید در حال حرک» هستید یا ماندن؟ بیایید این سناریوهای پرکاربرد را ساده کنیم:
رفتن و بودن در شهرها و کشورها
برای رفتن به اکثر شهرها و کشورها (بدون آرتیکل)، همیشه nach را انتخاب کنید:
Ich fahre nach Berlin / nach Deutschland.
من به برلین/آلمان می روم.
اگر کشور آرتیکل دارد (مانند die Schweiz یا die Türkei)، باید از in (همراه با آکوزاتیو) استفاده کنید:
Ich fliege in die Schweiz.
من به سوئیس پرواز می کنم.
برای بودن در این مکانها، در همه حالتها از in (همراه با داتیو) استفاده کنید: Ich bin in Berlin / in der Schweiz.
رفتن نزد پزشک یا یک شخص
وقتی مقصد شما یک فرد یا مطب است، با zu به سمت او حرکت می کنید:
Ich gehe zum Arzt. (من به سمت دکتر می روم.)
اما وقتی آنجا حضور دارید، از bei استفاده می کنید:
Ich bin beim Arzt. (من پیش دکتر هستم.)
بازگشتن و تفاوت aus و von
بسیاری از زبانآموزان فکر میکنند هر نوع بازگشتنی با von است، اما این یک اشتباه رایج است! به دو نکته زیر توجه کنید:
- Aus برای خروج از داخل یک فضای بسته یا مبدا جغرافیایی (شهر/کشور) است. Ich komme aus dem Büro / aus Italien. (من از دفتر کار / از ایتالیا می آیم.)
- Von برای بازگشتن از پیش یک شخص یا یک نقطه کلی است. Ich komme vom Arzt / von meiner Freundin. (من از پیش دکتر / از خانه دوستم می آیم.)
حروف اضافه زمان در شرایط واقعی
در زبان فارسی، ما برای خیلی از موقعیتهای زمانی فقط از کلمه در یا از استفاده می کنیم، اما در آلمانی برای ساعت، روز و بازههای زمانی، حروف اضافه کاملا تفکیکشده هستند. در ادامه این حروف اضافه در زبان المانی را بررسی می کنیم:
گفتن ساعت فقط با um میآید:
Der Kurs beginnt um 9 Uhr. (کلاس رأس ساعت ۹ شروع می شود.)
روزها و اوقات روز با am (ترکیب an + dem) می آید:
Ich habe am Montag frei. (من دوشنبه تعطیلم.) / am Abend (عصرها) — تنها استثنا: in der Nacht (در شب).
در فارسی اغلب هر دو را شبیه به هم ترجمه می کنیم (از ۲ سال پیش یا « سال پیش)، اما تفاوت ساختاری آنها زمین تا آسمان است:
- Seit (از … تاکنون / هنوز ادامه دارد): کاری در گذشته شروع شده و در حال حاضر هم ادامه دارد. فعل جمله همیشه زمان حال (Präsens) است:
Ich wohne seit zwei Jahren in Wien.
(دو سال است [از دو سال پیش تاکنون] در وین زندگی می کنم — و هنوز هم آنجا هستم). - Vor (پیش از / … قبل): کاری در گذشته تمام شده و پروندهاش بسته شده است. فعل معمولا گذشته (Perfekt / Präteritum) است:
Ich bin vor zwei Jahren nach Wien gekommen.
(دو سال پیش به وین آمدم، یک بار اتفاق افتاده و تمام شده).
هر دو حرف اضافه بعد از خود داتیو می سازند، اما معنی و زمان فعل جمله را کاملا دگرگون می کنند!
ترکیب حروف اضافه با آرتیکلها
آلمانیزبانها عاشق روان و سریع صحبتکردن هستند. به همین دلیل، اغلب حروف اضافه در زبان المانی و آرتیکل معرفه بعدی را با هم ادغام می کنند. شناخت این شکلهای ترکیبی (Verschmelzung) به شما کمک می کند جنسیت و حالت اسم را در یک چشمبرهمزدن تشخیص دهید:
- im = in + dem (داتیو مذکر/خنثی) ➔ Ich bin im Kino.
- ins = in + das (آکوزاتیو خنثی) ➔ Ich gehe ins Kino.
- am = an + dem (داتیو مذکر/خنثی) ➔ Er steht am Fenster.
- beim = bei + dem (داتیو مذکر/خنثی) ➔ Ich bin beim Arzt.
- vom = von + dem (داتیو مذکر/خنثی) ➔ Er kommt vom Sport.
- zum = zu + dem (داتیو مذکر/خنثی) ➔ Wir gehen zum Bahnhof.
- zur = zu + der (داتیو مؤنث) ➔ Sie geht zur Schule.
دیدن پسوند m- یعنی با داتیوِ مذکر یا خنثی روبهرو هستید و پسوند r- در zur نشانه قطعی داتیو مؤنث است!
اشتباهات رایج فارسیزبانان در حروف اضافه آلمانی
بزرگترین تله در حروف اضافه در زبان المانی، ترجمه کلمه به کلمه از فارسی است. به این دو مثال مهم دقت کنید:
مثال غلط:
Ich warte für dich.
مثال درست:
Ich warte auf dich.
(منتظر تو هستم. در فارسی می گوییم برای تو، ولی در آلمانی فعل warten همیشه با auf + Akkusativ می آید).
مثال غلط:
Ich gratuliere dir zu deinem Geburtstag.
بسیاری از افعال آلمانی فقط با حروف اضافه اختصاصی خودشان جفت می شوند. بهترین کار، یادگیری آنها به صورت یک بسته کامل است:
- denken an + Akk (فکر کردن به)
- träumen von + Dat (خواب/رویا دیدن درباره)
- interessieren für + Akk (علاقهمند بودن به)
پس به طور کلی ترجمه تحتاللفظی را کنار بگذارید و هر فعل را از همان ابتدا با حرف اضافه و حالت دستوریاش حفظ کنید!
سخن پایانی
تسلط بر حروف اضافه در زبان المانی شاید در نگاه اول پیچیده به نظر برسد، اما با تمرین مستمر، درک تفاوتهای مکانی و زمانی، و کنار گذاشتن ترجمه تحتاللفظی کاملا دستیافتنی است. به خاطر داشته باشید که کلید موفقیت، یادگیری هر حرف اضافه به همراه حالت دستوری و آرتیکلهای مرتبط با آن است. با مرور نکات گفتهشده و ساختن جملات واقعی در زندگی روزمره، به مرور زمان این ساختارها برای شما طبیعی و روان خواهند شد.
برای شرکت در کلاسهای آموزش زبان آلمانی، کافی است که همین حالا با کارشناسان ما در آموزشگاه زبان آوا تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا یادگیری فقط معنی حرف اضافه در آلمانی کافی است؟
خیر، چون حروف اضافه آلمانی تعیین می کنند که اسم یا ضمیر بعد از آنها به چه حالت دستوری و با چه آرتیکلی بیاید.
چطور بفهمیم بعد از حروف اضافه آکوزاتیو چه تغییری در آرتیکل ایجاد می شود؟
در حالت آکوزاتیو، فقط آرتیکل مذکر از der / ein به den / einen تبدیل می شود و بقیه آرتیکلها بدون تغییر می مانند.
تفاوت اصلی بین حروف اضافه آکوزاتیو و داتیو در چیست؟
حروف اضافه آکوزاتیو همیشه سازنده مفعول مستقیم هستند، در حالی که حروف اضافه داتیو همیشه مفعول غیرمستقیم ایجاد می کنند.





